0
"To był maj, pachniała Saska Kępa szalonym, zielonym bzem" - ten tekst piosenki zna niemalże każdy. Nic w tym dziwnego, że o pięknym zapachu tego krzewu można zasłyszeć w kulturze. W końcu ich intensywną woń nie sposób pomylić z żadnym innym zapachem. Jest głęboki i silnie kwiatowy, przez co wprowadza uśmiech na nasze twarze. Do tego bzy to symbol wiosny - radosnej pory roku. Wiele odmian można spotkać w naturze - w zaroślach czy na urwiskach, ale bez doskonale sprawdza się także jako roślina ogrodowa. Uprawa bzu nie jest nazbyt wymagająca, dlatego też często pojawia się na prywatnych terenach. Jednakże bzy to nie tylko dobrze wszystkim znane fioletowe kwiaty - to także wiele różnych odmian, które charakteryzują się innym wyglądem oraz odmiennymi wymogami uprawy. Jakie rodzaje bzu warto zasadzić w swoim ogrodzie i jak o nie dbać, aby każdego roku cieszyły oczy bujnym kwitnieniem?
O lilakach słów kilka
Bez to potoczna nazwa lilaka. Często określa się go mianem lilaka tureckiego, ponieważ do Polski przyjechał aż z Turcji. Mimo pochodzenia z ciepłego kraju jego wymagania są małe, więc doskonale odnajduje się w naszym klimacie. Najlepszym stanowiskiem do jego uprawy jest nasłonecznione miejsce, które gwarantuje gęsto kwitnące gałązki. Całkiem dobrze radzi sobie również w półcieniu. Wysokość bzu może sięgać od 3 do nawet 7 metrów, co często wywołuje pytanie: bez to drzewo czy krzew? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, bowiem zależy w dużej mierze od konkretnej odmiany. Najczęściej jednak bzy określa się jako krzewy.
Każda spośród blisko 25 odmian może różni się od siebie kolorem kwiatów, kształtem i barwą liści, wysokością oraz zapachem. Wszystkie lilaki pochodzą z rodziny oliwkowatych. Rosną gęsto, co wykorzystuje się często w ogrodnictwie podczas tworzenia szpalerów odgradzających tereny.
Ich kwitnienie zaczyna się pod koniec kwietnia, a trwa aż do czerwca, a nawet lipca. Intensywna woń jest często wykorzystywana w kosmetyce i przemyśle chemicznym do produkcji perfum, płynów do płukania, balsamów i zapachów w różnej postaci.
Pielęgnacja i uprawa lilaków
Lilak w ogrodzie to doskonały pomysł na zagospodarowanie większej wolnej przestrzeni pięknymi kwiatami, które nie wymagają zbyt dużej troski. Najlepiej hoduje się bzy na żyznych, wilgotnych ziemiach, pełnych w wapń. Jednakże są całkiem tolerancyjne co do ziemi, więc radzi sobie również na mało atrakcyjnych terenach. Przepuszczalne podłoże wzmaga bujną uprawę. Kiedy i jak sadzić bez? Najbezpieczniej jest to zrobić na wiosnę lub jesienią. Wiosna to idealny czas, w którym młode lilaki mogą zaadaptować się w nowym miejscu i rozwijać się wraz z budzącą się do życia przyrodą. Natomiast jesień najlepsza jest dla starszych sadzonek - wówczas ziemia jest jeszcze ciepła, co pozwala na prawidłowe ukorzenienie się krzewu.
Przycinanie lilaków
Aby bzy cieszyły oko bujnymi kwiatostanami warto je systematycznie podcinać. Dzięki temu zabiegowi można skutecznie zagęścić gałązki krzewu, a także nadać jemu kształt. Jest to istotne z punktu widzenia aranżacji ogrodowych. Przycinanie bzu powinno odbywać się dopiero po kwitnieniu. W przeciwnym razie utnie się pąki, a bez nich krzew nie zakwitnie swoimi pachnącymi kwiatami. Zatem najlepiej podjąć się tego zadania w połowie czerwca. W celu zagęszczenia gałązek cięcie bzu należy wykonać poniżej ostatniej linii kwiatów na kwiatostanie, a powyżej miejsca, z którego wychodzi nowy pęd. Zaleca się przyciąć pędy o 1/3 długości. Warto pamiętać, aby narzędzie było ostre i nie szarpało delikatnych gałązek. Aby zachować zadbany wygląd bzu nie wolno zapomnieć o odcięciu uschniętych fragmentów krzewu.
Wilgotność i warunki atmosferyczne
Bzy to wytrzymałe rośliny, które radzą sobie o każdej porze roku. Są odporne na mrozy, a także na susze w lecie. Nie trzeba ich codziennie podlewać, natomiast spore nawodnienie sprzyja bujnemu kwitnieniu. Podobnie jak dostęp do słońca - najlepszym stanowiskiem jest miejsce słoneczne, z dostępem do niewielkiego zacienienia w ciągu dnia. Dla tych, którzy chcą dodatkowo dbać o kondycję swoich lilaków, poleca się dedykowane nawozy.
Warte uwagi odmiany lilaków
Lilak pospolity Charles Joly
Piękna roślina o fioletowych lub ciemnoróżowych kwiatach i intensywnym zapachu. Łatwa w uprawie, lepiej rośnie na stanowiskach nasłonecznionych. Posiada sercowate, zielone i lśniące liście. Cechą charakterystyczną są pędy w kolorze wiśniowym. Bardzo obficie kwitnie i świetnie sprawdza się jako krzew ozdobny w parkach oraz ogrodach. Kwiatostany osiągają aż do 30 cm długości. Można go prowadzić w formie rozłożystego krzewu, który osiąga 3-4 metry wysokości.
Lilak Madame Lemoine
Jest to odmiana, która charakteryzuje się białymi kwiatami. Mają one szerokie płatki, które otwierają się dość późno, ponieważ dopiero pod koniec maja. Jest to bardzo cenny, odporny na suszę i cięcie lilak. Przycinanie do wazonu może odbywać się często, co nie szkodzi w żaden sposób roślinie. Świetnie nadaje się do ogrodów o różnej powierzchni, bowiem atrakcyjnie prezentuje się zarówno w pojedynkę, jak i w towarzystwie gęstszego zasadzenia. Białe kwiaty pięknie kontrastują na tle lilaków o ciemnofioletowej barwie.
Bez czarny Haidegg
Czarny bez to zupełnie inaczej wyglądająca odmiana bzu, niż powyższe. Zauważalne jest to zarówno w kwiatach, jak i w liściach. Białe kwiaty są znacznie drobniejsze i rosną w formie baldachów, a nie wiechów. Poza płatkami posiadają także widoczne pręciki. Z kolei liście czarnego bzu mają wyraźne wgłębienia w okolicach nerwów, a także postrzępione brzegi jak u pokrzywy. Charakterystyczne dla czarnego bzu są czarne jagody, które rosną po przekwitnięciu kwiatów. Posiadają wiele właściwości zdrowotnych, są używane w przemyśle spożywczym oraz leczniczym. Nierzadko podobne przeznaczenie mają kwiaty czarnego bzu. Kwitnie dopiero w czerwcu.
Lilak Josiki
Doskonale radzi sobie nawet na piaszczystym gruncie, choć najlepiej zapewnić mu glebę próchniczną lub wapienną. Posiada długie i wąskie wiechy z biało-różowymi kwiatami. Rośnie nieco wolniej niż pozostałe lilaki. Kwitnie aż do lipca. Bardzo lubi przycinanie po kwitnieniu, co pozwana na utrzymanie zwartego pokroju w kolejnych sezonach. Co ciekawe, kwiaty i liście są wykorzystywane do produkcji olejku, który pomaga w leczeniu dolegliwości reumatycznych. Lilak o bardzo intensywnym zapachu, dlatego bardzo często wybierany jest w projektach ogrodu.
